DEHP: Ο Χριστουγεννιάτικος - και όχι μόνο- εφιάλτης

 
 

DEHP: Ο Χριστουγεννιάτικος - και όχι μόνο- εφιάλτης

Print
 
 

Στις 24 Νοεμβρίου, 55 Ευρωπαϊκές και διεθνείς οργανώσεις απηύθυναν επιστολή στον Αντιπρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Απασχόληση, την Ανάπτυξη, τις Επενδύσεις και την Ανταγωνιστικότητα, κ. Jyrki Katainen. Με την επιστολή τους, οι οργανώσεις καλούν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να απορρίψει τις αιτήσεις για χορήγηση άδειας για τη χρήση της φθαλικής ένωσης DEHP [στα ελληνικά φθαλικός δι-(2-αιθυλoεξυλo) εστέρας] σε προϊόντα από PVC.

 

 Οι φθαλικές ενώσεις ή φθαλικοί εστέρες είναι χημικές ενώσεις που χρησιμοποιούνται κυρίως ως πλαστικοποιητές, είναι δλδ ουσίες που προστίθενται στα πλαστικά, όπως το PVC, με στόχο να τα καταστήσουν πιο εύκαμπτα και ανθεκτικά. Τη βρίσκουμε σε ένα ευρύ φάσμα προϊόντων που είναι κατασκευασμένα ή περιλαμβάνουν μέρη από πλαστικοποιημένο υλικό, όπως στον πλαστικό ιατρικό εξοπλισμό, καθώς και σε πολλά καταναλωτικά (π.χ. υφάσματα, έπιπλα, υποδήματα, τεχνητά Χριστουγεννιάτικα δέντρα) ή επαγγελματικά προϊόντα (οικοδομικά υλικά, χρώματα, επαγγελματική ένδυση, κ.λπ.). Η DEHP είναι ουσία που προκαλεί πολύ μεγάλη ανησυχία (SVHC- substance of very high concern), καθώς είναι πολύ τοξική και έχει ιδιότητες που προκαλούν ενδοκρινικές διαταραχές (είναι δλδ ουσία που παρεμβαίνει στην ομαλή λειτουργία του ορμονικού συστήματος). Οι συγκεντρώσεις της είναι συχνά πολύ υψηλές και δεν είναι χημικά δεσμευμένη στο PVC και, επομένως, μπορεί να διαρρεύσει από το πλαστικό επηρεάζοντας ανθρώπους και περιβάλλον. Εξαιτίας των παραπάνω, η χρήση πολλών φθαλικών ενώσεων έχει ήδη απαγορευτεί σε ορισμένα προϊόντα, όπως τα παιχνίδια. Παρόλα αυτά, η DEHP αποτελεί την πιο συχνά αναφερόμενη ουσία στο RAPEX, το σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την αποφυγή της εμπορίας και της χρήσης μη ασφαλών καταναλωτικών προϊόντων (εξαιρούνται τρόφιμα, φαρμακευτικές και ιατρικές συσκευές, που καλύπτονται από άλλους μηχανισμούς). Σύμφωνα με τον Κανονισμό 10/2011 για τα πλαστικά υλικά και αντικείμενα που προορίζονται να έρθουν σε επαφή με τρόφιμα, η ουσία αυτή έχει λάβει έγκριση για να χρησιμοποιείται ως «πλαστικοποιητής για υλικά και αντικείμενα επανειλημμένης χρήσης που έρχονται σε επαφή με μη λιπαρά τρόφιμα» και ως «τεχνικό βοήθημα σε συγκεντρώσεις μέχρι 0,1 % στο τελικό προϊόν», ενώ η μέγιστη επιτρεπόμενη ποσότητα που ελευθερώνεται από ένα υλικό ή αντικείμενο στα τρόφιμα δεν πρέπει να ξεπερνά τα 1.5 mg ουσίας ανά kg τροφίμου (όριο ειδικής μετανάστευσης).

Αναγνωρίζοντας την τοξική της δράση για την αναπαραγωγή, η DEHP περιλαμβάνεται στο Παράρτημα XIV του Κανονισμού REACH (1907/2006/ΕΚ), που περιλαμβάνει κατάλογο των ουσιών που υπόκεινται σε αδειοδότηση. Σύμφωνα με τα αναφερόμενα στο σχετικό Πίνακα του Παραρτήματος αυτού, η χρήση και η διάθεση στην αγορά της DEHP πρέπει να απαγορευτεί σταδιακά από το 2015, εκτός και αν χορηγηθεί άδεια από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Άδεια για τη χρήση μιας ουσίας που έχει συμπεριληφθεί στον κατάλογο αυτό, μπορεί να χορηγηθεί μόνο όταν ο αιτών παρέχει την απαραίτητη τεκμηρίωση, ότι ο κίνδυνος που παρουσιάζει για την υγεία του ανθρώπου ή για το περιβάλλον ελέγχεται επαρκώς, όταν καταδεικνύεται ότι τα κοινωνικοοικονομικά οφέλη υπερτερούν των κινδύνων από τη χρήση της ουσίας για την υγεία του ανθρώπου ή το περιβάλλον και όταν δεν υπάρχουν κατάλληλες εναλλακτικές ουσίες ή τεχνολογίες. Έξι Ευρωπαϊκές εταιρείες έχουν ζητήσει άδεια για να εξακολουθήσουν να χρησιμοποιούν τη DEHP, παρατείνοντας την έκθεση των πολιτών σε αυτήν την τοξική ουσία τη στιγμή που είναι επιστημονικά αποδεδειγμένο ότι υπάρχουν ασφαλέστερες εναλλακτικές λύσεις.

 


 

Οι εταιρείες Arkema (Γαλλία), ZAK (Πολωνία) και Deza (Δημοκρατία της Τσεχίας) αιτούνται τη χρήση της DEHP σε πλαστικά (PVC) καταναλωτικά προϊόντα, στα οποία οι άνθρωποι, συμπεριλαμβανομένων των μικρών παιδιών, εκτίθενται τακτικά. Στα προϊόντα αυτά συμπεριλαμβάνονται δάπεδα, ταπετσαρίες, υποδήματα και καθίσματα αυτοκινήτων.
Οι εταιρείες VINYLOOP FERRARA, Stena Recycling και Plastic Planet (εδώ και εδώ) έχουν υποβάλει αίτηση για χρήση της DEHP σε παρεμφερή προϊόντα (δάπεδα, ταπετσαρίες, υποδήματα και καθίσματα αυτοκινήτων), αλλά που κατασκευάζονται από ανακυκλωμένο PVC.


Οι αιτούντες δεν κατάφεραν να αποδείξουν, ότι όλοι οι κίνδυνοι μπορούν να ελεγχθούν επαρκώς. Επίσης, δεν απέδειξαν ότι τα κοινωνικoοικονομικά οφέλη από τη χρήση της ουσίας υπερτερούν των κινδύνων που συνδέονται με τη χρήση της και ότι δεν υπάρχουν κατάλληλες εναλλακτικές επιλογές.

Κατά τη διάρκεια της δημόσιας διαβούλευσης αυτών των αιτήσεων, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Χημικών Προϊόντων (ECHA) έκρινε ότι οι σχετικές πληροφορίες είχαν εμπιστευτικό, από εµπορική άποψη, χαρακτήρα και έτσι βασικό κομμάτι τους δε δημοσιοποιήθηκε. Επομένως, τα ενδιαφερόμενα μέρη και το κοινό δεν είχαν πρόσβαση σε βασικές πληροφορίες, στις οποίες βασίστηκε η Επιτροπή Αξιολόγησης Κινδύνων (RAC) για να συντάξει τη γνωμοδότησή της. Ωστόσο, σύμφωνα με στοιχεία του European Environmental Bureau (EEB), προκύπτει ότι η RAC δεν έλαβε υπόψη της την πραγματική έκθεση του Ευρωπαϊκού πληθυσμού στη DEHP και απέρριψε τόσο ότι η ουσία έχει ιδιότητες ενδοκρινικού διαταράκτη, όσο και ότι έχει αποδεδειγμένη τοξικότητα.

Η Επιτροπής Κοινωνικοοικονομικής Ανάλυσης (SEAC) έκρινε, ότι οι αιτήσεις ήταν τόσο ελλιπείς που προχώρησε σε δική της εκτίμηση. Αυτή η πρακτική όμως είναι αντίθετη με τα οριζόμενα στον Κανονισμό REACH, σύμφωνα με τα οποία η παροχή των τεκμηρίων που αποδεικνύουν ότι η χρήση της ουσίας είναι ασφαλής και δεν μπορεί να αντικατασταθεί από ασφαλέστερη ουσία, είναι υποχρέωση του αιτούντα.

Ο ECHA απέστειλε τον Οκτώβριο την τελική γνωμοδότηση των δύο Επιτροπών στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνοντας την έγκριση των αιτήσεων. Η τελική απόφαση για το εάν ή όχι θα απαγορευτεί το DEHP εναπόκειται στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, που είναι αρμόδια για να αποφασίσει εάν θα δώσει την έγκρισή της ή αν θα ακούσει τις εκκλήσεις των ειδικών που συντεταγμένα υποστηρίζουν την πλήρη απαγόρευσή της. Αν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δώσει το πράσινο φως για τη συνέχιση της χρήσης της DEHP, ο βασικός στόχος του Κανονισμού REACH, που είναι η εξασφάλιση ενός υψηλού επιπέδου προστασίας για την ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον, θα δεχθεί ένα ισχυρό πλήγμα.